Listopad to dla hodowców świń i drobiu z powiatu pabianickiego czas wzmożonej czujności. Powiatowy Lekarz Weterynarii w Pabianicach przypomina, że okres jesienno-zimowy jest szczególnie ważny w walce z grypą ptaków, a wirus może trafić do gospodarstwa nie tylko z dzikimi ptakami, ale też na butach czy kołach pojazdów. Pierwsza linia obrony leży więc dosłownie pod nogami – przed drzwiami chlewni, kurnika i w bramie wjazdowej.
Wirusy groźnych chorób zwierząt są zaskakująco wytrzymałe. Według pabianickiego inspektoratu wirus grypy ptaków w temperaturze +4°C przeżywa w środowisku ponad dwa miesiące, a poniżej zera nawet kilka lat. Wystarczy, że ktoś wjedzie na podwórze ciągnikiem prosto z pola, na którym żerowały dzikie kaczki czy gęsi, by przywieźć zagrożenie na bieżniku opon.
Podobnie jest z afrykańskim pomorem świń. W województwie łódzkim ASF u dzików potwierdzano w ostatnich miesiącach m.in. w powiecie opoczyńskim i piotrkowskim – tym drugim, w którym według PAP utrzymuje się ok. 450 tys. świń. W lutym 2026 r. do regionu przyjechała nawet misja unijnych ekspertów, bo ogniska u dzików pojawiły się poza obszarami objętymi ograniczeniami. Od Pabianic to zaledwie kilkadziesiąt kilometrów.
Jak daleką drogę potrafi przebyć ta choroba, pokazuje historia ASF w Polsce. Pierwszy przypadek potwierdzono w połowie lutego 2014 r. u padłej lochy dzika, znalezionej ok. 1 km od granicy z Białorusią w gminie Szudziałowo na Podlasiu. Przez dwa kolejne lata wszystkie zakażone dziki znajdowano w pasie do ok. 30 km od wschodniej granicy, a dziś z wirusem zmagają się powiaty w centrum kraju. Czy trzeba lepszego dowodu, że w bioasekuracji warto dmuchać na zimne?
W marcu 2026 r. opublikowano nowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie środków zwalczania afrykańskiego pomoru świń (Dz.U. 2026 poz. 344). Wynika z niego, że w każdym gospodarstwie utrzymującym świnie przed wejściami do pomieszczeń dla zwierząt i wyjściami z nich muszą leżeć maty lub działać urządzenia zapewniające skuteczną dezynfekcję. Mata ma być co najmniej tak szeroka jak przejście i mieć minimum 1 m długości.
Równie ważny jest drugi warunek – mata musi być stale utrzymywana w stanie zapewniającym skuteczność środka dezynfekcyjnego. Sucha gąbka albo wkład zalany błotem tego wymogu nie spełnia, nawet jeśli leży we właściwym miejscu. Na obszarach objętych ograniczeniami I, II i III trzeba dodatkowo zabezpieczyć matami, nieckami lub urządzeniami dezynfekującymi wejścia i wjazdy na teren gospodarstwa. Zwolnieni są z tego jedynie rolnicy, którzy trzymają świnie wyłącznie na mięso na własny użytek.
Przy wjazdach długość maty nie może być mniejsza niż obwód największego koła pojazdu wjeżdżającego do gospodarstwa. Chodzi o to, by każda opona wykonała na macie przynajmniej jeden pełny obrót i cały bieżnik zetknął się z płynem. Dobrze mieć przy tym zapas – lepiej, by mata była nieco dłuższa niż wymagane minimum, niż o kilka centymetrów za krótka.
Wymogi dotyczą też hodowców drobiu. Od 18 marca 2026 r. obowiązuje rozporządzenie w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu (Dz.U. 2026 poz. 335). Zakłady, które przemieszczają drób lub jaja do innych gospodarstw albo sprzedają je bezpośrednio, a także wylęgarnie, muszą mieć maty do dezynfekcji obuwia przy budynkach z drobiem oraz niecki lub maty dla pojazdów.
Na rynku dostępne są dwa podstawowe rodzaje – maty dezynfekcyjne przejazdowe, układane w bramie dla samochodów, ciężarówek i ciągników, oraz przejściowe, czyli obuwiowe, kładzione przed drzwiami budynków. Stanowisko dla pojazdów składa się zwykle z dwóch pasów, po jednym pod każdy ślad kół. W środku znajduje się gruby wkład z pianki, który wchłania roztwór i oddaje go przy każdym nacisku opony lub podeszwy.
Przy wyborze maty przejazdowej najważniejsza jest długość. Obwód koła łatwo oszacować samodzielnie – wystarczy zmierzyć jego średnicę i pomnożyć przez 3,14. Poniższa tabela pokazuje orientacyjne wartości dla pojazdów, które najczęściej pojawiają się na wiejskim podwórzu.
| Pojazd | Orientacyjny obwód największego koła | Minimalna długość maty |
|---|---|---|
| Samochód osobowy | ok. 2,0 m | 200 cm |
| Samochód dostawczy | ok. 2,2 m | 300 cm |
| Ciężarówka, paszowóz | ok. 3,3–3,5 m | 400 cm |
| Ciągnik średniej mocy (tylne koło) | ok. 4,7–5,0 m | 500 cm |
| Duży ciągnik (tylne koło) | ok. 6,0–6,4 m | 600 cm lub mata na wymiar |
Liczy się też wytrzymałość. Przy częstych przejazdach paszowozów i ciężarówek lepiej sprawdza się mata z grubszej plandeki PCV o wyższej gramaturze, a w małym gospodarstwie wystarczy lżejsza konstrukcja. W strefach objętych ograniczeniami szerokość maty nie może być mniejsza niż szerokość wjazdu, więc przy szerokiej bramie trzeba zamówić matę na wymiar albo zawęzić przejazd. Przy drzwiach chlewni obowiązuje pełna szerokość wejścia, tak by nie dało się maty obejść bokiem.
To pytanie wraca jak bumerang, zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach. Prostą matę pod buty da się zrobić z płaskiej kuwety i gąbki, ale przy wjeździe sprawa się komplikuje. Konstrukcja musi mieć szczelny spód, chłonny wkład, przepuszczalną warstwę wierzchnią i łatwy dostęp do wymiany płynu, a do tego wytrzymać nacisk kół ciężarówki, mróz, słońce i chemię. Domowe rozwiązanie sprawdzi się najwyżej doraźnie, przy jednym wejściu.

Sama mata to dopiero połowa sukcesu, bo całą pracę wykonuje płyn. Dobry preparat powinien niszczyć wirusy ASF i grypy ptaków, działać w obecności zabrudzeń organicznych i nie tracić skuteczności, gdy robi się zimno. Wirus ASF ma otoczkę lipidową, dlatego do jego unieszkodliwienia wystarczą środki o tzw. ograniczonym spektrum wirusobójczym – byle były przeznaczone do stosowania w sektorze weterynaryjnym.
Dobrym wyborem do mat jest Synergize – płynny koncentrat łączący czwartorzędowe sole amoniowe z aldehydem glutarowym. Producent podkreśla, że preparat myje i dezynfekuje w jednym kroku oraz zachowuje skuteczność w twardej i miękkiej wodzie, także przy obciążeniu organicznym. W realiach podwórza, gdzie na butach i oponach zawsze zostaje trochę błota, to bardzo praktyczna cecha.
Przy zagrożeniu ASF do maty stosuje się roztwór 1:100, czyli 100 ml na 10 l wody, a przy grypie ptaków, pryszczycy i rzekomym pomorze drobiu – 1:256 (40 ml na 10 l). Duży atut Synergize ujawnia się zimą: według dystrybutora po dodaniu 10% glikolu roztwór działa nawet do -20°C. Płyn w macie wymienia się co 2–3 dni, a przy silnym zabrudzeniu wcześniej.
Drugą propozycją jest Viroxide Super – preparat w proszku oparty na peroksymonosiarczanie potasu. Działa oksydacyjnie, rozbijając otoczkę lipoproteinową drobnoustrojów, a producent zaznacza, że nie odnotowano wobec niego zjawiska oporności. Amerykańska agencja EPA zatwierdziła dla niego deklaracje skuteczności m.in. wobec wirusów grypy ptaków typu A i afrykańskiego pomoru świń.
Dystrybutor zaleca do dezynfekcji ogólnej roztwór 1:200 (0,5%, czyli 50 g na 10 l wody), a przeciw ASF wystarcza stężenie 1:400 (0,25%) przy 10-minutowym czasie kontaktu. Z dodatkiem 10% glikolu preparat pracuje do -10°C. Niskie dawkowanie oznacza mniejsze zużycie proszku, co przy kilku matach w gospodarstwie szybko daje odczuwalne oszczędności.
| Cecha | Synergize | Viroxide Super | Virkon S |
|---|---|---|---|
| Postać | płynny koncentrat | proszek | proszek |
| Substancje czynne | czwartorzędowe sole amoniowe + aldehyd glutarowy | peroksymonosiarczan potasu | peroksymonosiarczan potasu |
| Dawkowanie do maty | 1:100 (ASF), 1:256 (grypa ptaków) | 1:400 (ASF), 1:200 (ogólnie) | 1%, w okresie zagrożenia 2% |
| Praca w mrozie | do -20°C z 10% glikolu | do -10°C z 10% glikolu | wymaga ochrony przed zamarzaniem |
| Wymiana roztworu | co 2–3 dni | wg zabrudzenia i ruchu | od codziennie do co 5–7 dni |
Która opcja jest lepsza? To zależy od gospodarstwa. Synergize wygrywa tam, gdzie zimą temperatura często spada poniżej -10°C i liczy się wygoda dozowania płynu. Viroxide Super docenią ci, którzy chcą działać oszczędnie i wolą chemię utleniającą. Jedno jest pewne: preparatów nie wolno mieszać w jednej macie, a dawkowanie zawsze trzeba sprawdzić na polskiej etykiecie, bo zalecenia mogą się różnić zależnie od rynku i wersji produktu.
Benjamin Franklin, przekonując mieszkańców Filadelfii do lepszej ochrony przed pożarami, napisał, że „uncja zapobiegania jest warta funta leczenia”. Trudno o celniejsze podsumowanie bioasekuracji. Kanister środka dezynfekcyjnego kosztuje niewiele w porównaniu ze stratami, jakie oznacza ognisko choroby, likwidacja stada i miesiące restrykcji dla całej okolicy.
Nawet najlepsza mata i najskuteczniejszy płyn nie pomogą, jeśli zabraknie codziennej rutyny. Sucha mata działa jak parasol z dziurami – niby jest, a jednak nie chroni. Kilka prostych zasad pozwala utrzymać barierę w pełnej sprawności:
Warto też pomyśleć o dodatkowych matach przy przejściach ze strefy „brudnej” do „czystej”, przy magazynie paszy czy pomieszczeniach technicznych. Do wejść pomocniczych wystarczą mniejsze modele, ale przy pomieszczeniach ze świniami nadal obowiązuje minimum 1 m długości. Dobrym zwyczajem jest prowadzenie prostego zeszytu z datami wymiany płynu – łatwiej wtedy pilnować terminów i wykazać się porządkiem podczas kontroli.
Najtrudniejszy okres dla mat dopiero przed nami. Zamarznięty płyn nie tylko przestaje działać, ale może też uszkodzić konstrukcję maty. Jeśli wybrany preparat nie jest przeznaczony do pracy poniżej zera, trzeba dodać glikol lub inny środek przeciw zamarzaniu, zawsze zgodnie z zaleceniami producenta. Przy dłuższych mrozach roztwór warto sprawdzać codziennie, bo diabeł tkwi w szczegółach – wystarczy jedna noc, by bariera zamieniła się w bryłę lodu.
Dobór maty i płynu to decyzja na lata, a nie na jeden sezon. Najpierw trzeba zmierzyć wjazdy i drzwi oraz ocenić, jakie pojazdy bywają na podwórzu, a dopiero potem wybrać rozmiar i wytrzymałość maty. Do jej napełnienia warto sięgnąć po preparat o potwierdzonej skuteczności wobec ASF i grypy ptaków, taki jak Synergize czy Viroxide Super. Reszta to konsekwencja – bioasekuracja działa tylko wtedy, gdy działa każdego dnia.
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Dodaj komentarz
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu zyciepabianic.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz