Zamknij

Za każdą pocztówką kryje się historia. Premiera albumu Seweryna Grambora

E.Tomes
20:36, 15.11.2026 Aktualizacja: 12:02, 16.11.2026
Skomentuj Za każdą pocztówką kryje się historia

​Sala Miejskiego Ośrodka Kultury w niedzielne popołudnie pękała w szwach. Zainteresowanie było tak ogromne, że nawet prezydent miasta, obejmujący wydarzenie swoim patronatem, żartował, że ledwo zdołał przecisnąć się przez tłum w kolejce. To był jednak przede wszystkim dzień Seweryna Grambora, pasjonata i kolekcjonera, który po dziesięciu latach pracy oddał w ręce mieszkańców imponujący album „Pocztówki z Pabianic”.

​Zaczęło się niepozornie – od kartki z marca 2016 roku, na której Seweryn zapisał proste marzenie: stworzyć album z widokówkami rodzinnego miasta. Dekadę później, na scenie MOK-u, zaprezentował dzieło ważące (na oko) ładnych parę kilogramów – nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim emocjonalnie. Na 360 stronach znalazło się ponad 520 pocztówek (z 678 skatalogowanych przez autora) i przeszło 200 autorskich opisów, które prowadzą czytelnika przez 125 lat historii Pabianic. Publikacja nie powstałaby bez wsparcia lokalnych pasjonatów i instytucji. Swoje unikatowe zbiory pocztówek Sewerynowi udostępnili też zaprzyjaźnieni kolekcjonerzy.

Gaduła z wielkim sercem do miasta

​Prowadzący spotkanie Mariusz Poluchowicz od początku uprzedzał publiczność (z przymrużeniem oka), że trzeba pilnować czasu, bo Seweryn to „niesamowity gaduła”. Nic dziwnego. o każdej pojedynczej widokówce potrafi opowiadać z taką pasją, jakby relacjonował najlepszy film sensacyjny. Zresztą prezydent Grzegorz Mackiewicz zdradził kulisy jednej z ich rozmów:

- Ostatnio, jak był u mnie, to na temat jednej widokówki, którą kupił za 200 złotych – i wcale nie był pewien, czy ona jest z Pabianic – mówił przez 30 minut. Nawet nie byłem w stanie zapytać, czy chciałby w tym czasie napić się kawy – żartował.

​Choć na co dzień Seweryn Grambor dowodzi kuchnią jako szef w hotelu Grzegorzewski, po godzinach staje się strażnikiem lokalnej pamięci. Prowadzi m.in. spacery historyczne i stworzył liczącą dziś ponad 15 tysięcy osób społeczność na facebookowym profilu „Pabianice ocalić od zapomnienia”. Co ciekawe, sam przyznaje, że to nie historia miasta ani gotowanie są jego najstarszą miłością, lecz numizmatyka, która w dzieciństwie – tuż po etapie zbierania historyjek z gum Turbo – nauczyła go cierpliwości. W jego zbiorach drzemie też jedna z największych w Polsce kolekcji ulotek filmowych i przedwojennych programów kinowych, którą interesuje się muzeum w Katowicach.

Prywatna pasja świętem miasta

Patrząc na zainteresowanie i tempo, w jakim albumy znikały ze stołu, jedno jest pewne... Głód lokalnej tożsamości jest całkiem spory. W pędzącym świecie, gdzie codziennie przewijamy setki cyfrowych obrazków, o których zapominamy po pięciu sekundach, nagle zatęskniliśmy za czymś trwałym, namacalnym i naszym własnym. Pabianiczanie mogli kupić w niedzielę kawałek swojej osobistej historii, wspomnienie pierwszego spaceru po Lewitynie, zakupy w „Domino”, widok ulicy, którą chodzili ich dziadkowie, czy ślad po kinie, w którym przeżywali pierwsze wzruszenia.

-- Dla mnie bardzo ważne było, żeby to nie była kolejna książka o historii Pabianic, tylko album, dzięki któremu możemy zobaczyć, jak nasze miasto się zmieniało - podkreślał Seweryn. 

​Jest w tym też coś niezwykle wzruszającego dla samego autora. Kiedy Seweryn Grambor w 2016 roku zapisywał na luźnej kartce marzenie o albumie, nie mógł przypuszczać, że dziesięć lat później jego prywatna pasja stanie się wspólnym świętem całego miasta. Te 500 sztuk to w gruncie rzeczy 500 domowych stołów, przy których przez najbliższe miesiące będą siadać pokolenia – dziadkowie będą wskazywać palcem budynki, których już nie ma, a wnuki z niedowierzaniem będą odkrywać, że na rogu Zamkowej i Kilińskiego tętnił kiedyś rynek.

​– Pocztówki pokazują Pabianice, których już nie ma: dawne ulice, sklepy, fabryki, ludzi i codzienne życie. Są nie tylko obrazem miasta, ale także śladem konkretnych osób. Na odwrocie widnieją odręczne wiadomości, podpisy, stemple i znaczki. Każda kartka miała własną historię, własną drogę, którą przebyła przez dziesięciolecia - powiedział autor albumu. 

​Przy tak niskim nakładzie (500 szt. i niewykluczone, że będzie dodruk) i tak wielkim sercu, jakie włożył w niego autor, ten tom sam z miejsca stał się kolekcjonerskim unikatem. Za kilkadziesiąt lat ktoś pewnie będzie go wypatrywał z takim samym błyskiem w oku, z jakim Seweryn wypatruje dziś widokówek z 1899 roku. I chyba nie ma lepszego dowodu na to, że ta opowieść była miastu potrzebna.

Sewerynie, gratulujemy publikacji. Dobrze wiemy, jak bardzo byłeś zdeterminowany, żeby doprowadzić to przedsięwzięcie do końca. Życzymy Ci niewyczerpanej energii (i mocnych strun głosowych) na kolejne historyczne spacery, samych unikatów na targach staroci i szybkiego dodruku albumu. Nie przestawaj ocalać Pabianic od zapomnienia.

Ciekawostki o samych pocztówkach i filokartystyce

​Najstarsze pocztówki z Pabianic zostały wydane w 1899 roku, a autorem zdjęć był Bronisław Wilkoszewski. Najstarszy znany obieg pocztowy pochodzi z 2 stycznia 1899 r. (do dziś przetrwało zaledwie 6 takich egzemplarzy).

​„Najbrzydsza pocztówka”. Na dawnych forach filokartystycznych jedna z pabianickich pocztówek została okrzyknięta najbrzydszą, jaką widziano. Autor albumu uznał, że jest „tak brzydka, że aż piękna” i umieścił ją na okładce.

​Cenzura i propagandowe braki w PRL: na pocztówkach z czasów PRL-u nie pojawił się ani razu słynny SDH Trzy Korony, a po krótkim okresie tuż powojennym aż do końca lat 80. całkowicie zniknęły z nich pabianickie kościoły. Zamiast tego dominowały wielka płyta i „szkoły tysiąclecia”.

​Kolaże z lat 90. i unikatowe nakłady: w latach 90. aż 90% pocztówek stanowiły błyszczące kolaże. Równolegle powstawały niszowe serie lokalne – np. Konrad Heineman wydał 8 ręcznie malowanych i kolorowanych pocztówek (w technice lawowania) w nakładzie zaledwie 20–30 sztuk, które rozdawał wyłącznie znajomym.

​Nowoczesne pocztówki z dronów i QR: mimo że pocztówki wypierają komunikatory, w 2025 roku wydawnictwo Camera wypuściło 4 nowe pocztówki z Pabianic - ze zdjęciami z drona, po rewitalizacji rynku i ul. Zamkowej oraz (po raz pierwszy w historii) z nadrukowanym kodem QR.

​Unikat z 1908 roku („wisienka na torcie”): kupiona przez Seweryna w marcu 2026 r. pocztówka fotograficzna wysłana do Nowego Jorku (3 czerwca 1908 r.) z balkonu przy ul. św. Jana 2. Jest to prawdopodobnie jedyne zachowane zdjęcie pokazujące wschodnią zabudowę tej ulicy jeszcze przed powstaniem kina Luna (dzisiejszego Mazura).

​Statystyka motywów: do czasów PRL-u najczęstszym motywem był Kościół NMP, a od PRL-u palmę pierwszeństwa przejął zamek. Dużą popularnością cieszyły się też tramwaje.

Ciekawostki o dawnych Pabianicach ukryte na pocztówkach

​Rynek w innym miejscu: przez 120 lat główny rynek miasta znajdował się na rogu ul. Kilińskiego i Zamkowej (zanim powstał przy ul. Moniuszki). Podczas II wojny światowej Niemcy rozkopali go pod schrony i plac nigdy już nie wrócił do dawnej funkcji.

​II wojna światowa – wysyp pocztówek: paradoksalnie w czasie okupacji wydano najwięcej pocztówek z Pabianic. Niemieccy żołnierze wysyłali pierwsze kartki już 13 września 1939 r. (6 dni po wkroczeniu). Zachowało się m.in. unikatowe ujęcie kościoła św. Mateusza z nazistowską flagą oraz miejsce po wysadzonym przez Niemców (16 listopada 1939 r. o 23:15) Pomniku Niepodległości, gdzie Polacy mimo zakazu składali kwiaty.

​Konspiratorzy na niemieckiej pocztówce: w lokalu przy ul. Zamkowej i Narutowicza (późniejsza restauracja „Stylowa”, dziś mBank) działała w latach 30. i w czasie okupacji kawiarnia Karla Gachlera. Na jednej z okupacyjnych pocztówek uwieczniono właścicieli wraz z personelem – pracownikami byli głównie Polacy działający w konspiracji (Szare Szeregi i AK).

​Historia budynku dawnego hotelu Piemont: zanim powstał tam hotel (1998 r.), a dziś kościół, na początku XX w. działała tu żydowska tkalnia mechaniczna. Podczas II wojny światowej Niemcy produkowali tam buty ze słomy dla strażników i drewniaki (trepy) dla więźniów obozowych. Po wojnie pisała o tym ogólnopolska prasa, ponieważ był to jedyny zakład w Polsce, w którym obuwie szyto w 100% ręcznie, bez użycia maszyn.

​Ujeżdżalnia koni zamiast sali gimnastycznej: dzisiejsza sala gimnastyczna SP nr 15 (ul. Orla / Mariańska), gdzie kiedyś grały pierwszoligowe koszykarki i odbywały się pierwsze koncerty (m.in. Lady Pank), w XIX wieku była ujeżdżalnią koni rodziny Kindlerów. Pisaliśmy o tym TUTAJ. 

​Stadion w miejscu blokowiska: tam, gdzie dziś stoi Osiedle Tysiąclecia, przed wojną znajdował się 10-hektarowy stadion Towarzystwa Sportowego Krusche-Ender oraz 20 domów robotniczych (tzw. famuł).

(E.Tomes)

Co sądzisz na ten temat?

podoba mi się 0
nie podoba mi się 0
śmieszne 0
szokujące 0
przykre 0
wkurzające 0
facebookFacebook
twitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze

komentarze (0)

Brak komentarza, Twój może być pierwszy.

Dodaj komentarz


Dodaj komentarz

🙂🤣😐🙄😮🙁😥😭
😠😡🤠👍👎❤️🔥💩 Zamknij

Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu zyciepabianic.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz

0%