Co to jest wywłaszczenie? Wywłaszczenie jest procesem, który musi mieć wyraźnie określony cel służący dobru ogólnemu, taki jak np. budowa obiektów użyteczności publicznej. Tylko państwo lub samorządy mogą przeprowadzać wywłaszczenia. Strona powinna otrzymać w każdym przypadku słuszne odszkodowanie (ewentualnie nieruchomość zamienną). Majątek należący do Skarbu Państwa nie może być wywłaszczony, chyba że chodzi o pozbawienie ograniczonych praw rzeczowych obciążających takie mienie.

Kiedy można domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości?

Jeśli realizacja przedsięwzięcia, dla którego nieruchomość została wywłaszczona, nie ruszy z miejsca w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji, lub jeśli cel ten nie zostanie osiągnięty w ciągu 10 lat, nieruchomość może zostać uznana za zbędną na ten cel. W takiej sytuacji, poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mają prawo ubiegać się o zwrot majątku. Powinni złożyć w tym celu wniosek do właściwego starosty. Zwrot mienia wiąże się z oddaniem otrzymanego odszkodowania z odpowiednią waloryzacją (lub przyznanej zamiast niego nieruchomości zamiennej). Warto zaznaczyć, że dla wywłaszczeń dokonanych przed 5 grudnia 1990 roku, zwaloryzowane odszkodowanie może wynosić do 50% obecnej wartości nieruchomości.

Roszczenia o zwrot nieruchomości wygasają po 20 latach od momentu, kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna.

Niezrealizowanie celu wywłaszczenia

Dawny właściciel może domagać się zwrotu nieruchomości przed sądem, jeśli jest ona używana inaczej niż przewidywało to wywłaszczenie. W przypadku takich żądań ocenia się, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sądy czasami różnią się w interpretacjach przypadków, gdy stało się to po upływie 10 lat – niektóre dopuszczają możliwość zwrotu, inne nie. Należy także wspomnieć, że organy administracyjne powinny informować o zmianie planów dotyczących wywłaszczonej nieruchomości, co może mieć wpływ na możliwość jej zwrotu. Strona w razie chęci odzyskania mienia nie powinna bowiem akceptować takiej zmiany.

W przypadku sprzedaży nieruchomości, której cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, uznaje się, że organy nie mają podstaw do jej odzyskania od osoby trzeciej z zamiarem przekazania byłemu właścicielowi. Strona może wówczas domagać się odszkodowania w drodze sądowej.