materiały partnera
Tłoczenie na zimno to mechaniczny proces wytwarzania oleju z nasion bez podgrzewania surowca powyżej 38°C. Brzmi prosto, ale w praktyce wymaga specjalnych pras ślimakowych i kontroli temperatury – wystarczy chwila „przegrzania" i degraduje się część witamin i kwasów tłuszczowych wrażliwych na ciepło. Dla porównania – oleje rafinowane przechodzą przez ekstrakcję rozpuszczalnikami (heksan), neutralizację, bielenie i odwanianie, często w temperaturach powyżej 200°C. Otrzymuje się dzięki temu olej trwały, bez smaku i zapachu – ale też pozbawiony większości naturalnych składników aktywnych. Olej zimnotłoczony jest „żywym" produktem. Ma swój kolor (od jasnego żółtego po głęboki bursztynowy lub zielony), wyraźny smak i zapach, a do tego pełen profil odżywczy oryginalnego surowca: witaminy, polifenole, fitosterole, naturalne barwniki. To ten typ oleju, który ma sens jako dodatek do diety, nie tylko jako tłuszcz „do nalania".
Niestety nie każda butelka z napisem „tłoczony na zimno" zasługuje na zaufanie. Oto na co warto zwrócić uwagę:
Cena też mówi swoje – litr dobrego oleju zimnotłoczonego kosztuje znacznie więcej niż rafinowanego, bo wydajność procesu jest niższa (z 1 kg nasion uzyskuje się mniej oleju niż przy ekstrakcji chemicznej). Z drugiej strony tego oleju używa się oszczędniej – 1-2 łyżki dziennie wystarczają, by uzupełnić wartościowe tłuszcze w diecie.
Najbogatsze roślinne źródło kwasu alfa-linolenowego (ALA) z grupy Omega-3. Olej lniany tłoczony na zimno zawiera ponad 62% Omega-3 – więcej niż jakikolwiek inny olej roślinny. Ma delikatny, lekko orzechowy smak. Idealny do dressingów, twarożku, owsianki na zimno. Absolutnie nie do smażenia. Wymaga przechowywania w lodówce. To olej, od którego najczęściej zaczynamy przygodę z zimnotłoczonymi tłuszczami.
Wbrew złej reputacji, jaką rzepak zdobył dzięki marketingowi oliwy z oliwek, nierafinowany olej rzepakowy tłoczony na zimno to jeden z najzdrowszych olejów świata. Wyróżnia się idealną proporcją Omega-6 do Omega-3 wynoszącą 2:1 – większość olejów (słonecznikowy, kukurydziany, sojowy) ma tę proporcję w okolicy 10:1, co sprzyja stanom zapalnym. W oleju rzepakowym dominuje Omega-9 (64%), a do tego znajdziemy w nim witaminy E i K, polifenole i beta-karoten.
Ostry, wyrazisty, ze specyficznym smakiem czarnego pieprzu i goryczki – nie każdy go polubi od pierwszej łyżki. Ale to właśnie ta wyrazistość świadczy o wysokiej zawartości tymochinonu, składnika aktywnego o działaniu wspierającym odporność. W badaniach przeprowadzonych na Politechnice Łódzkiej w czerwcu 2025 r. wykazano, że olej z czarnuszki od Olej z natury zawiera aż 12,96 mg tymochinonu na gram produktu – to bardzo wysoki wynik. Polecany szczególnie w sezonie infekcyjnym.
Główny atut – sylimaryna, kompleks związków chroniących komórki wątroby. Smak delikatny, lekko orzechowy, łatwy w łączeniu z różnymi potrawami. Polecany dorosłym dbającym o wątrobę – z zastrzeżeniem, że nie jest odpowiedni dla kobiet w ciąży, karmiących i dzieci poniżej 12. roku życia.
Zielonkawy kolor, lekko ziołowy smak, świetna kompozycja kwasów Omega-3 i Omega-6 w naturalnej proporcji. Dobre źródło dla wegan, bo łączy NNKT z dobrze przyswajalnym białkiem roślinnym. Nie ma działania psychoaktywnego – pochodzi z konopi siewnych, nie z marihuany.
Powstaje z nasion lnianki siewnej. „Lepszy rydz niż nic" mówiło stare porzekadło – kiedyś używano go, gdy brakowało tłuszczu zwierzęcego. Dziś wraca do łask – ponad 40% Omega-3, witaminy z grupy B, lecytyna. Polecany szczególnie seniorom za wsparcie układu nerwowego i pamięci.
Zasada numer jeden: tylko na zimno (z wyjątkiem oleju rzepakowego i kokosowego, które tolerują niewielkie podgrzewanie). Wysoka temperatura niszczy nienasycone kwasy tłuszczowe i tworzy szkodliwe związki utleniania. Praktyczne zastosowania:
To kluczowy element, o którym wiele osób zapomina. Zasady są proste:
Olej, który dziwnie pachnie, smakuje gorzkim metalem lub zrobił się ciemniejszy niż zwykle, najprawdopodobniej zjełczał – nie używaj go. Zjełczałe oleje to źródło wolnych rodników, dokładnie odwrotnie od tego, czego oczekujemy.
Każdy olej ma około 900 kcal na 100 ml – pod tym względem zimnotłoczone niczym się nie różnią od rafinowanych. Różnica jest w tym, co dostarczasz organizmowi poza kaloriami: nienasycone kwasy tłuszczowe, witaminy, fitosterole, polifenole. Łyżka oleju zimnotłoczonego dziennie (ok. 120 kcal) nie zaszkodzi nawet osobom redukującym wagę – wręcz przeciwnie, dobre tłuszcze wspierają sytość i hormony tarczycy.
Tak, a w wielu przypadkach to nawet lepszy wybór – polski olej rzepakowy tłoczony na zimno ma korzystniejszą proporcję Omega niż większość oliw, jest tańszy i pochodzi z lokalnych upraw.
Do smażenia w wysokich temperaturach najlepiej sprawdza się olej kokosowy, rafinowany olej rzepakowy, ghee lub smalec. Zimnotłoczone trzymaj do dań na zimno.
Większość tak – olej lniany, rzepakowy, słonecznikowy są bezpieczne nawet dla niemowląt przy rozszerzaniu diety. Wyjątek to olej z ostropestu (nie dla dzieci poniżej 12 lat) i olej z czarnuszki (dawkowanie dostosowane do wieku).
Standardowo 1-2 łyżki dla dorosłych (15-30 ml). Możesz przyjmować to jako jeden olej lub mieszać kilka rodzajów w ciągu dnia.
Oleje tłoczone na zimno to nie ekstrawagancja, tylko sensowny element zdrowej diety. Wystarczy znać kilka prostych zasad: kupuj w ciemnym szkle, sprawdzaj datę tłoczenia, przechowuj w lodówce, używaj na zimno. Zacznij od jednego oleju – najczęściej polecany na początek jest lniany lub rzepakowy – i stopniowo poszerzaj kolekcję o czarnuszkę, ostropest czy konopny w zależności od potrzeb. Twoje ciało odwdzięczy się szybciej, niż myślisz.
