To nie lampy, a rzeźby świetlne

Andrzej Grajcarek tworzy lampy z konarów i korzeni padłych drzew. To nie są zwykłe lampy a raczej rzeźby świetlne, przedmioty oryginalne i praktyczne jednocześnie. W Osiedlowym Domu Kultury PSM przy ul. Łaskiej tego lata oglądaliśmy wystawę unikatowych dzieł jego autorstwa

To, co wyróżnia prace Grajcarka, to nie tylko precyzja wykonania, ale przede wszystkim materiał i jego historia. Andrzej Grajcarek do tworzenia swoich lamp, wykorzystuje wyłącznie drewno z drzew, które udaje mu się pozyskać zupełnie przypadkowo lub które pochodzą z jego własnej działki. Grajcarek daje drugie życie kawałkom drewna zniszczonym przez czas, deszcz, wiatr, słońce, zamieniając je w dzieła sztuki.

- Są funkcjonalne, ale nie pasują do każdego wnętrza – zaznacza. - Najlepiej sprawdzają się w klimatycznych wnętrzach.

Na emeryturze nie zamierzał odpoczywać fotelu z pilotem do telewizora w ręku. Jest stałym bywalcem domu kultury przy Łaskiej, gdzie z „kolegami” pasjami grywa w tenisa stołowego. Tworzeniem lamp zajął się przed kilkoma laty.

- Zaczęło się tak, że na sąsiedniej działce padła ze starości czereśnia. Kawałek gałęzi wziąłem do domu. Oglądałem drewno długo i zastanawiałem się jak je z pożytkiem wykorzystać, aż „ czereśnia przemówiła” - wspomina.

Potem były godziny cięcia, dłubania, szlifowania, polerowania, dopasowywania przewodów, żarówki i „stało się światło”.

Powstała pierwsza lampa, potem następna i następna. Lampy - rzeźby są stojące, wiszące pod sufitem, czy w formie kinkietów do powieszenia na ścianie. Są nawet całe toaletki z drewnianą ławą, lustrem i oświetleniem, a także lampy kwietniki na suche kwiaty i żywe rośliny.

Tego lata Grajcarek „wygadał się” Karolinie Zasadzie, szefowej domu kultury przy Łaskiej, że tworzy lampy, a ona stwierdziła, że trzeba je pokazać Pabianiczanom i zaproponowała wystawę. Karolina Zasada, plastyczka z wykształcenia (ze specjalnością wystawiennictwo), zorganizowała ekspozycję opatrując ją planszami. Przetłumaczyła na słowa „opowieści drzew”, z których lampy zostały zrobione.

- Bo każda lampa opowiada osobną historię wpisaną w strukturę drewna, a światło jedynie tę historię wydobywa – uważa pani Karolina.

Jabłonka przez ponad osiemdziesiąt lat stała w ogrodzie, cicho obserwując życie, które toczyło się wokół mnie. Byłam jabłonią - co roku obsypywałam się owocami, soczystymi i słodkimi, które trafiały do koszyków i na stoły. Karmiłam pokolenia. Znałam ich śmiech, ich troski, ich zwyczaje. Widziałam, jak ogród się zmienia, jak stare twarze znikają, a pojawiają się nowe. Tylko ja trwałam - pochylona, coraz bardziej sękata. Aż pewnego dnia ktoś zajrzał głębiej.

 „Ona jest w środku pusta…” To zdanie długo unosiło się w powietrzu. Nie zaprzeczałam. Czułam to od dawna - że coś we mnie się zmieniło, że choć na zewnątrz wciąż rodzę owoce, w środku jestem już krucha. Decyzja była trudna, ale spokojna. Kiedy mnie ścinano, nie było w tym pośpiechu ani gniewu. Była troska - o dom, o ludzi, o bezpieczeństwo. Rozumiałam.
Jednak wbrew wszystkiemu, to nie był koniec.

Z mojego drewna wprawne ręce stworzyły lampy. Gładkie, ciepłe, z widocznymi słojami, które opowiadają o każdym roku mojego życia. Nie daję już jabłek. Ale wciąż daję coś, co dojrzewało we mnie przez całe życie - ciepło. I choć byłam w środku pusta, dziś jestem pełna światła.

Jesion — kiedyś wysoki i dumny, teraz pocięty na równe fragmenty, przeznaczony na opał. Leżałem wśród innych, czekając na ogień, który miał być moim końcem.
Aż do chwili, gdy ktoś się zatrzymał. Podniósł mnie, obrócił w dłoniach. Przesunął palcami po moich słojach, zatrzymał się przy pęknięciu, które wyglądało jak rysunek. Przyglądał się w milczeniu.
Nie trafiłem do pieca.
Zamiast tego zacząłem się zmieniać. Szlifowany, oczyszczany, powoli odkrywałem sam siebie — wzory, których wcześniej nikt nie widział, linie zapisane przez lata wzrostu. To, co miało być wadą, stało się najpiękniejszą częścią mnie. Dziś jestem lampą.
Nie płonę ogniem, który mnie niszczy, ale światłem, które mnie wydobywa. Stoję spokojnie, a każdy, kto na mnie patrzy, widzi coś innego — kształt, historię, może nawet przypadek, który nią nie był. Miałem być końcem. A stałem się początkiem.

Orzech. Rosłem kiedyś w ogrodzie u sąsiada. Byłem orzechem, silnym i rozłożystym, a moje gałęzie latem dawały cień tak gęsty, że ziemia pod nimi zawsze była chłodna. Dzieci zbierały moje owoce, ktoś czasem opierał się o mój pień, a wiatr szeleścił w moich liściach. Widziałem też jego — Pana Andrzeja. Przechodził obok ogrodzenia, czasem zatrzymywał się na chwilę, patrzył w moją stronę. Nie wiedziałem wtedy, dlaczego.
Aż przyszedł dzień, kiedy wszystko się zmieniło.
Usłyszałem piłę, poczułem drżenie drewna i ciężar lat, które nagle stały się zbyt wielkie, by je unieść. Upadłem — nie z hukiem, ale z cichym końcem czegoś, co wydawało się wieczne. Myślałem, że to już koniec mojej historii. Ale wtedy pojawił się On.
Pan Andrzej nie pozwolił, żebym został zapomniany. Odkupił moje drewno, zabrał je ze sobą i długo nad nim pracował. Czułem, jak z każdym cięciem i szlifowaniem nadaje mi nowy sens — jakby widział we mnie coś więcej niż tylko ścięte drzewo.
I tak narodziłem się na nowo.
Dziś jestem lampą. A właściwie kilkoma — moje drewno zostało podzielone, ale każda część wciąż niesie tę samą historię. Marzę by stać teraz w ciepłych wnętrzach, rozświetlać wieczory, towarzyszyć rozmowom, które przypominają mi dawne dni pod gołym niebem .Nie mam już liści ani owoców. Ale wciąż daję coś od siebie.
Światło.

Czereśnia. Przez kilkadziesiąt lat byłam dumą sąsiedniej działki. Wiosną obsypywałam się morzem białego kwiecia, a latem karmiłam ptaki i dzieci soczystymi, ciemnoczerwonymi czereśniami. Moje konary dumnie sięgały nieba, aż do tamtej potężnej, letniej burzy.
Wiatr smagał mnie bezlitośnie, aż w końcu, z głośnym trzaskiem, moja największa gałąź poddała się i runęła na ziemię. Myślałam, że to koniec – że straciłam swoją najpiękniejszą część, a resztę czeka powolne usychanie.
Los przyniósł jednak niespodziankę. Sąsiad, pan Andrzej, nie pozwolił mojej złamanej historii obrócić się w popiół. Zabrał potężny konar do swojego warsztatu. Oczyścił go, oszlifował i wmontował w nie szkło o głębokiej lazurowej barwie. Wprowadził w moje drewniane serce światło, zamieniając odłamane gałęzie w oryginalne, zjawiskowe lampy.
Dziś żyję podwójnie. Moje korzenie wciąż mocno tkwią w ziemi, a nowa korona co roku zieleni się na sąsiedniej działce. Jednocześnie moja cząstka, zamknięta w dziełach pana Andrzeja, każdego wieczoru rozświetla domowe mroki, przypominając, że po każdej burzy może narodzić się coś pięknego.

Foto: archiwum własne A.Grajcarka i SDK PSM