Diamentowym Okiem: pamięć sztetla

Co widzą, czego doświadczają i co mają nam do powiedzenia uczestnicy Warsztatu Terapii Zajęciowej? Od dziś będzie można przeczytać o tym na naszym portalu.

1 października jako uczestnicy WTZ wzięliśmy udział w porządkowaniu kircholu na pabianickich Piaskach połączonego z oprowadzaniem po zabytkowym cmentarzu. O jego historii opowiedziała nam Renata Uznańska ze Stowarzyszenia  Pabianicki Sztetl, który zajmuje się informowaniem o dziedzictwie Żydów w naszym mieście.   

Cmentarz żydowski został założony w Pabianicach między 1838 a 1847 rokiem znajduje się na Piaskach  pomiędzy dzisiejszymi ulicami Śniadeckiego, Jana Pawła II, Wileńską. W latach powojennych był regularnie niszczony i bezczeszczony. W tym czasie  jego teren został dwukrotnie ograniczony. Na jego części powstała kotłownia i skład węgla.

Większość przedwojennych Pabianiczan żydowskiego pochodzenia zginęło na terenie niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem w maju 1942 r. albo trafili do Litzmannstadt Ghetto.  

Najbardziej znani mieszkańcy Pabianic pochowani na nekropolii na Piaskach to:

1.      Majer Baruch i  Rozalia z Glucksmanów Baruch rodzice Maksymiliana Barucha autora znanej monografii o mieście nad Dobrzynką.

2.      kupiec Emanuela Kantorowicza;

3.      rabini Pabianic Henoch Henich  i Szlomo Issachar Kuczyńscy

4.      dziadkowie Aliny Szapocznikow

W XIX w. była fabryka Braci Baruch była potęgą przemysłową w Pabianicach i zatrudniała blisko 500 pracowników.  Po kryzysie z początkiem xx wieku zakłady zmieniły właścicieli, a po 1 wojnie światowej działały jako wykończalnia i farbiarnia nad Dobrzynką. Dziś w zrewitalizowanych budynkach dawnej fabryki rodziny Baruch funkcjonuje znany hotel Fabryka Wełny oraz Pawelana – sala koncertowo-balowa.

Anita Szapocznikow, która przed wojną zamieszkiwała z rodziną przy ulicy Narutowicza 4 trafiła z nią do łódzkiego getta. Dzięki temu, że jej mama uznanym lekarzem udało im się przetrwać okupację, a Anita nie zginęła została uznaną na świecie rzeźbiarką. 

Dzięki naszej akcji dowiedzieliśmy się że cmentarz zgodnie z tradycją judaistyczną jest miejscem wiecznym. Ziemia na nim jest poświęcona, a ekshumacja lub przeniesienie szczątków są w zasadzie zabronione, chyba że zachodzą wyjątkowe, ściśle określone okoliczności religijne. Na tradycyjnych grobach żydowskich nie stawia się zniczy i nie przynosi się kwiatów. Kwiaty symbolizują, życie i przemijanie, natomiast grobie zostawia się przedmioty trwałe. Zamiast kwiatów na macewach (nagrobki) kładzie się małe kamyki z tekstami. Kamień to rzecz martwa i trwała jest symbolem wiecznej pamięci. Usłyszeliśmy, że wraz kamieniami odwiedzający zmarłych zostawiają dla nich kwitki z modlitwami i życzeniami. Poznaliśmy także zasady dla odwiedzających: na cmentarzu winno zachować powagę, ciszę i być ubranym w odpowiedni ubiór (mężczyźni mają na głowie – kipę).

Wizyta na cmentarzu utwierdziła nas, że pamięć o Pabianiczanach jest ważna dla nas wszystkich.

Zdjęcia: Donata Wąsik, Piotr Wdowiak

Tekst: Aleksandra Janeta, Emilia Urbańska